Trả lời nhanh: Hãy quan tâm khi cảm xúc, giấc ngủ, việc học hoặc quan hệ bạn bè của con thay đổi kéo dài vài tuần trở lên. Hãy lắng nghe không trách móc, hỏi thầy cô và nhờ bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi cần. Nếu con nói đến tự tử hoặc tự hại, hãy hỏi thẳng và tìm trợ giúp ngay.
Tư vấn tâm lý học đường là gì?
Tư vấn tâm lý học đường là hoạt động hỗ trợ học sinh nhận diện, phòng ngừa và vượt qua khó khăn về tâm lý, học tập và quan hệ xã hội ngay trong môi trường giáo dục. Theo Thông tư 18/2025/TT-BGDĐT (hiệu lực từ 31/10/2025, thay thế Thông tư 31/2017), hoạt động này lấy người học làm trung tâm, bảo vệ bí mật thông tin và chỉ diễn ra khi người học tự nguyện. Theo WHO (2025), cứ 7 trẻ từ 10 đến 19 tuổi có 1 trẻ có vấn đề sức khỏe tâm thần (số liệu 2021), nhưng phần lớn chưa được nhận biết và điều trị.
Làm sao nhận biết con đang gặp vấn đề tâm lý?
Hãy chú ý khi các thay đổi dưới đây kéo dài vài tuần trở lên, gây khổ cho con hoặc gia đình, hoặc ảnh hưởng đến việc học và quan hệ bạn bè; đó cũng là lúc nên cho con đi tư vấn. Theo NIMH (2024), các dấu hiệu thường gặp gồm:
| Nhóm | Dấu hiệu thường gặp |
|---|---|
| Cảm xúc | Hay cáu gắt, sợ hãi, lo lắng; mất hứng thú với điều từng thích, ít năng lượng. |
| Giấc ngủ và cơ thể | Ngủ quá nhiều hoặc quá ít, ác mộng; đau bụng hoặc đau đầu lặp lại không rõ nguyên nhân. |
| Quan hệ và việc học | Tránh bạn bè và gia đình, khó kết bạn; học sa sút gần đây. |
| Cần chú ý ngay | Tự làm đau bản thân, dùng chất kích thích, hành vi liều lĩnh; ý nghĩ tự tử; nghe thấy hoặc tin điều người khác không thấy. |
Danh sách này không dùng để tự chẩn đoán.
Làm sao giúp con hoặc học sinh có vấn đề tâm lý?
Hãy bắt đầu bằng lắng nghe không phán xét, rồi phối hợp với thầy cô và bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Dựa trên hướng dẫn của NIMH và NAMI:
- Lắng nghe, không trách móc. Chọn lúc riêng tư, nói về cảm xúc của bạn ("ba mẹ thấy dạo này con khác, ba mẹ lo cho con"), rồi hỏi con cần được giúp gì (NAMI).
- Hỏi thầy cô. Giáo viên cho biết con cư xử thế nào ở trường (NIMH).
- Gặp bác sĩ và chuyên gia. Nhờ bác sĩ giới thiệu chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm với trẻ (NIMH).
Tránh giảm nhẹ vấn đề hoặc đưa giải pháp nhanh (NAMI). Câu mẫu ở bước 1 là ví dụ minh họa của chúng tôi.
Làm gì khi con có ý nghĩ tự tử hoặc tự hại?
Hãy hỏi thẳng, ở bên con, giữ an toàn, kết nối trợ giúp và giữ liên lạc. Theo NIMH (2024), hỏi trực tiếp "Con có đang nghĩ đến chuyện tự tử không?" dường như không làm tăng ý nghĩ hoặc hành vi tự tử.
Nếu con đang gặp nguy hiểm tức thời, đừng để con ở một mình, đưa con đến nơi an toàn và gọi 115 (cấp cứu) hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu con bị bạo lực hoặc xâm hại, có thể liên hệ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Bạn không cần đồng hành cùng con một mình
Video từ Thạc sĩ Vũ Trịnh
Câu hỏi thường gặp về tư vấn tâm lý học đường
Tư vấn tâm lý học đường là gì?
Tư vấn tâm lý học đường là hoạt động hỗ trợ học sinh nhận diện, phòng ngừa và vượt qua khó khăn về tâm lý, học tập và quan hệ xã hội ngay trong môi trường giáo dục. Theo Thông tư 18/2025/TT-BGDĐT, hoạt động này lấy người học làm trung tâm, bảo vệ bí mật thông tin của người học và chỉ diễn ra khi người học tự nguyện.
Làm sao biết con đang gặp vấn đề tâm lý?
Hãy chú ý khi con hay cáu gắt, lo sợ, mất hứng thú, thay đổi giấc ngủ, thu mình khỏi bạn bè, đau bụng hoặc đau đầu lặp lại không rõ nguyên nhân, hoặc học sa sút. Theo NIMH (2024), cần quan tâm khi biểu hiện kéo dài vài tuần trở lên, gây khổ cho con hoặc gia đình, hoặc ảnh hưởng đến việc học, sinh hoạt ở nhà và quan hệ bạn bè.
Khi nào nên cho con đi tư vấn tâm lý?
Nên đi khi các dấu hiệu kéo dài vài tuần trở lên, gây khổ cho con hoặc gia đình, hoặc ảnh hưởng đến việc học và quan hệ bạn bè. Nếu con có hành vi không an toàn hoặc nói đến chuyện làm hại bản thân, hãy tìm trợ giúp ngay.
Làm sao giúp con hoặc học sinh có vấn đề tâm lý?
Hãy lắng nghe không phán xét, nói về cảm xúc của bạn thay vì trách móc và hỏi con cần bạn giúp gì. Theo NIMH (2024), bạn nên hỏi thầy cô, rồi liên hệ bác sĩ để được giới thiệu chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm với trẻ. Nếu con có ý nghĩ tự tử, hãy hỏi thẳng, ở bên con và tìm trợ giúp khẩn cấp.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. (2025, September 1). Mental health of adolescents [Fact sheet]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-of-adolescents
- National Institute of Mental Health. (2024). Children and mental health: Is this just a stage? https://www.nimh.nih.gov/health/publications/children-and-mental-health
- National Institute of Mental Health. (2024). 5 action steps for helping someone in emotional pain. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/5-action-steps-for-helping-someone-in-emotional-pain
- Trang Nhung. (2025, September 22). Bộ GD-ĐT yêu cầu nâng cao công tác tư vấn học đường và công tác xã hội trong trường học [Thông tư 18/2025/TT-BGDĐT]. Báo Đại biểu Nhân dân. https://daibieunhandan.vn/bo-gd-dt-yeu-cau-nang-cao-cong-tac-tu-van-hoc-duong-va-cong-tac-xa-hoi-trong-truong-hoc-10387564.html
- National Alliance on Mental Illness. Tips for how to help a person with mental illness. https://www.nami.org/community-and-culture/nami-faithnet/tips-for-how-to-help-a-person-with-mental-illness/