Trả lời nhanh: Sau cú sốc lớn, lo âu, buồn, ác mộng, khó ngủ và khó tập trung là phản ứng thường gặp, và đa số người hồi phục dần theo thời gian. Hãy giữ nếp sinh hoạt, ở bên người thân và tránh rượu, chất kích thích. Hãy gặp chuyên gia nếu triệu chứng kéo dài hơn 1 tháng hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
Phản ứng nào sau cú sốc lớn là bình thường?
Lo âu, buồn, giận, khó tập trung, khó ngủ, nghĩ mãi về sự việc và các phản ứng cơ thể như đau đầu, đau bụng, tim đập nhanh, đổ mồ hôi là phản ứng thường gặp. Theo NIMH (2024), đa số người hồi phục và các phản ứng này dịu dần theo thời gian.
Khi nào cú sốc trở thành vấn đề tâm lý (PTSD)?
Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) là tình trạng triệu chứng sau một sự kiện gây sang chấn kéo dài hơn 1 tháng và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Theo NIMH (2023), triệu chứng thường bắt đầu trong vòng 3 tháng nhưng có thể xuất hiện muộn hơn. Các nhóm triệu chứng gồm:
| Nhóm | Triệu chứng thường gặp |
|---|---|
| Tái trải nghiệm | Hồi tưởng, ký ức hoặc giấc mơ lặp lại, suy nghĩ gây đau khổ, phản ứng cơ thể khi nhớ lại. |
| Né tránh | Tránh những người, nơi hoặc suy nghĩ gợi nhớ lại sự việc. |
| Căng thẳng quá mức | Dễ giật mình, luôn trong tình trạng căng, khó ngủ, khó tập trung, cáu gắt. |
| Nhận thức và tâm trạng | Tự trách, niềm tin tiêu cực về bản thân hoặc thế giới, mất hứng thú, thu mình, khó cảm nhận cảm xúc tích cực. |
Chẩn đoán PTSD do chuyên gia thực hiện; danh sách này không dùng để tự chẩn đoán.
Làm sao phục hồi sau cú sốc lớn?
Hãy giữ nếp sinh hoạt, ở bên người ủng hộ và đặt mục tiêu vừa sức. Theo NIMH (2024):
- Ở bên người thân, bạn bè ủng hộ.
- Giữ nếp ăn, tập, ngủ và tránh rượu, chất kích thích.
- Vận động, chánh niệm hoặc hoạt động giúp giảm căng thẳng.
- Đặt mục tiêu thực tế và tập trung vào điều bạn kiểm soát được.
Khi nào cần gặp chuyên gia?
Hãy gặp chuyên gia khi triệu chứng không cải thiện theo thời gian hoặc bắt đầu cản trở sinh hoạt hằng ngày. Theo NIMH (2023), trị liệu tâm lý cho PTSD thường kéo dài 6 đến 12 tuần; thuốc, nếu cần, thường kết hợp với trị liệu.
Làm sao giúp người thân sau cú sốc lớn?
Điều quan trọng nhất là giúp họ được chẩn đoán và điều trị đúng, đồng thời kiên nhẫn lắng nghe. Theo NIMH (2023), bạn có thể đi cùng họ đến buổi hẹn, khuyến khích họ theo kế hoạch điều trị, nhắc họ trao đổi lại với bác sĩ nếu sau 6 đến 8 tuần chưa cải thiện, và lắng nghe cảm xúc của họ.
Nếu người thân có ý nghĩ tự tử hoặc đang gặp nguy hiểm, đừng để họ ở một mình, đưa họ đến nơi an toàn và gọi 115 (cấp cứu) hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
Video từ Thạc sĩ Vũ Trịnh
Câu hỏi thường gặp về phục hồi sau cú sốc lớn
Bao lâu thì hồi phục sau cú sốc lớn?
Không có mốc chung cho mọi người. Theo NIMH (2023), đa số người hồi phục dần theo thời gian; một số hồi phục trong vòng 6 tháng, một số có triệu chứng kéo dài một năm hoặc lâu hơn.
Phản ứng nào sau cú sốc lớn là bình thường?
Theo NIMH (2024), lo âu, buồn, giận, khó tập trung, khó ngủ và các phản ứng cơ thể như đau đầu, đau bụng, tim đập nhanh là những phản ứng thường gặp. Đa số người hồi phục và các phản ứng này dịu dần.
Khi nào cú sốc trở thành PTSD?
Theo NIMH (2023), triệu chứng thường bắt đầu trong vòng 3 tháng sau sự kiện nhưng có thể xuất hiện muộn hơn, kéo dài hơn 1 tháng và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Việc chẩn đoán do chuyên gia sức khỏe tâm thần thực hiện.
Làm sao giúp người thân sau cú sốc lớn?
Theo NIMH (2023), điều quan trọng nhất là giúp họ được chẩn đoán và điều trị đúng, có thể đi cùng họ đến buổi hẹn, kiên nhẫn lắng nghe. Nếu họ có ý nghĩ tự tử, đừng để họ ở một mình và tìm trợ giúp khẩn cấp.
Tài liệu tham khảo
- National Institute of Mental Health. (2023). Post-traumatic stress disorder (NIH Publication No. 23-MH-8124). https://www.nimh.nih.gov/health/publications/post-traumatic-stress-disorder-ptsd
- National Institute of Mental Health. (2024, May). Coping with traumatic events. https://www.nimh.nih.gov/health/topics/coping-with-traumatic-events
- National Health Service. (2026, April 8). Post-traumatic stress disorder (PTSD): Symptoms. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/post-traumatic-stress-disorder-ptsd/symptoms/