Trả lời nhanh: Có 4 kiểu gắn bó trong tình yêu (Bartholomew và Horowitz, 1991): an toàn, lo âu, né tránh và lo âu-né tránh. Kiểu của bạn là cách bạn phản ứng khi cần gần gũi hoặc khi người ấy xa cách, và nó ảnh hưởng đến việc bạn ghen, đòi trấn an, cãi nhau hay rút lui. Đây không phải chẩn đoán, và kiểu gắn bó có thể thay đổi.
Có mấy kiểu gắn bó trong tình yêu?
Có 4 kiểu gắn bó trong tình yêu theo mô hình của Bartholomew và Horowitz (1991): an toàn, lo âu, né tránh và lo âu-né tránh. Kiểu gắn bó là cách bạn thường phản ứng khi cần sự gần gũi hoặc khi cảm thấy người yêu ở xa. Mô hình dựa trên hai điều: bạn lo bị bỏ rơi nhiều hay ít, và bạn ngại gần gũi nhiều hay ít.
| Kiểu gắn bó | Dấu hiệu thường gặp | Việc nên thử |
|---|---|---|
| Gắn bó an toàn (secure) | Thoải mái khi gần và khi xa, nói được điều mình cần. | Giữ sự cởi mở. |
| Gắn bó lo âu (anxious) | Hay lo bị bỏ rơi, cần trấn an liên tục. | Tự trấn an trước khi hỏi người ấy. |
| Gắn bó né tránh (dismissing-avoidant) | Ngại quá gần, hay im lặng khi có chuyện. | Nói rõ "mình cần thời gian, sẽ quay lại". |
| Gắn bó lo âu-né tránh (fearful-avoidant) | Vừa muốn gần vừa sợ gần, nóng lạnh thất thường. | Dừng một nhịp, nói điều mình sợ. |
Đây là xu hướng chung. Nhiều người mang đặc điểm của hơn một kiểu, và có thể khác nhau ở từng mối quan hệ.
Gắn bó an toàn là gì?
Gắn bó an toàn là kiểu bạn thoải mái khi gần người yêu lẫn khi ở một mình, và tin họ sẽ có mặt khi bạn cần.
Trong tình yêuNgười gắn bó an toàn nói ra điều mình cần, cãi nhau xong vẫn làm lành được. An toàn không có nghĩa là không bao giờ lo hay giận, chỉ là họ lấy lại thăng bằng nhanh hơn.
Nên làmGiữ thói quen nói thật và tôn trọng không gian riêng của nhau.
Gắn bó lo âu là gì?
Gắn bó lo âu là kiểu bạn khao khát gần gũi nhưng hay lo bị bỏ rơi hoặc lo mình chưa đủ tốt.
Trong tình yêuNgười gắn bó lo âu dễ hoảng khi tin nhắn trả lời chậm, hay cần được trấn an, dễ ghen và hay nhượng bộ để giữ người ấy.
Nên làmGọi tên nỗi sợ ("mình đang sợ bị bỏ rơi"), chờ 20 phút rồi mới nhắn lại. Bạn có thể thử test phụ thuộc cảm xúc trong tình yêu.
Gắn bó né tránh là gì?
Gắn bó né tránh là kiểu bạn đề cao sự độc lập và thấy ngợp khi quá gần.
Trong tình yêuNgười gắn bó né tránh hay im lặng hoặc rút đi khi có chuyện, ngại nói về cảm xúc. Điều này không có nghĩa là họ không yêu.
Nên làmThay vì biến mất, nói một câu: "mình cần chút thời gian, mình sẽ quay lại nói chuyện".
Gắn bó lo âu-né tránh là gì?
Gắn bó lo âu-né tránh là kiểu bạn vừa khao khát tình yêu vừa sợ bị tổn thương.
Trong tình yêuNgười gắn bó lo âu-né tránh có lúc đẩy người yêu ra, có lúc lại níu kéo, nên mối quan hệ dễ nóng lạnh. Gắn bó bất an nói chung có liên quan đến tổn thương thời thơ ấu (Mickelson và cộng sự, 1997); nếu bạn từng trải qua sang chấn, nên trao đổi với chuyên gia.
Nên làmNhận ra lúc mình định đẩy ra hoặc níu kéo, dừng một nhịp và nói điều mình thật sự sợ.
Người lo âu và người né tránh yêu nhau thì sao?
Người lo âu và người né tránh hay rơi vào một vòng lặp: người này càng đòi gần, người kia càng lùi. Bảng dưới minh họa phản ứng thường gặp, để bạn tự đối chiếu, không phải quy luật.
| Tình huống | An toàn | Lo âu | Né tránh | Lo âu-né tránh |
|---|---|---|---|---|
| Người ấy trả lời tin nhắn chậm | Nghĩ họ đang bận, chờ được. | Lo bị lạnh nhạt, nhắn thêm. | Ít để ý, thấy thoải mái. | Vừa lo vừa tự ngăn mình nhắn. |
| Hai người cãi nhau | Nói thẳng, tìm cách hàn gắn. | Làm lành ngay, dễ xin lỗi dù không sai. | Im lặng, rút đi cho bình tĩnh. | Dao động giữa bùng nổ và rút lui. |
| Người ấy muốn gần hơn | Vui, đáp lại. | Mừng nhưng lo sẽ mất. | Thấy ngợp, muốn lùi. | Muốn nhưng sợ, nên đẩy ra. |
Hiểu vòng lặp này giúp hai người bớt trách nhau và nói rõ nhu cầu của mình hơn.
Kiểu gắn bó có thay đổi được không?
Có thể. Kiểu gắn bó hình thành từ trải nghiệm sớm nhưng không cố định. Ở bên người ổn định, hồi đáp nhất quán thường giúp bạn an toàn hơn; trao đổi với chuyên gia cũng giúp. Không có công thức hay thời gian cố định, mỗi người thay đổi theo cách riêng.
Làm sao biết mình thuộc kiểu gắn bó nào?
Cách đáng tin nhất là nhớ lại bạn thường làm gì trong 3 tình huống ở bảng trên. Nếu muốn một công cụ, bạn có thể thử 2 bài sau. Đây là bài do website thiết kế, không phải thang đo chuẩn hóa về kiểu gắn bó và không chẩn đoán.
Video về kiểu gắn bó từ Thạc sĩ Vũ Trịnh
Bạn không cần hiểu một mình
Nếu bạn lặp lại một kiểu phản ứng gây đau trong tình yêu, bạn có thể trao đổi với chuyên gia để hiểu rõ nỗi sợ và nhu cầu của mình.
Kiểu gắn bó giải thích phản ứng của bạn, không phải lý do để chịu đựng bị đe dọa, kiểm soát hoặc bạo hành. Nếu bạn đang gặp tình huống đó, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ người bạn tin cậy, đến nơi an toàn và gọi 113 (công an) hoặc 115 (cấp cứu) khi nguy hiểm tức thời.
Câu hỏi thường gặp về kiểu gắn bó trong tình yêu
Có mấy kiểu gắn bó trong tình yêu?
Có 4 kiểu theo mô hình của Bartholomew và Horowitz (1991): gắn bó an toàn, lo âu, né tránh và lo âu-né tránh. Đây là cách chia dễ nhớ, ranh giới giữa các kiểu không cứng và nhiều người mang đặc điểm của hơn một kiểu.
Kiểu gắn bó nào phổ biến nhất?
Gắn bó an toàn. Ở một mẫu đại diện người Mỹ trưởng thành (Mickelson, Kessler và Shaver, 1997), khoảng 59% an toàn, 25% né tránh và 11% lo âu theo cách chia 3 nhóm. Bài này không có số liệu đại diện cho người Việt.
Kiểu gắn bó có thay đổi được không?
Có thể. Kiểu gắn bó hình thành từ trải nghiệm sớm nhưng không cố định: ở bên người ổn định, hồi đáp nhất quán và trao đổi với chuyên gia thường giúp bạn an toàn hơn. Không có công thức hay thời gian cố định, và mỗi người thay đổi theo cách riêng.
Người lo âu và người né tránh có hợp nhau không?
Hai kiểu này hay rơi vào vòng lặp: người lo âu càng đòi gần gũi thì người né tránh càng lùi. Điều đó không có nghĩa họ không thể bên nhau. Khi cả hai hiểu phản ứng của mình và nói rõ nhu cầu, vòng lặp này có thể dịu đi.
Kiểu gắn bó có phải là rối loạn tâm lý không?
Không. Đây là cách mô tả xu hướng trong các mối quan hệ gần gũi, không phải chẩn đoán. Nếu nỗi lo hoặc việc né tránh ảnh hưởng nhiều đến giấc ngủ, công việc hay các mối quan hệ, hãy gặp chuyên gia tâm lý để được đánh giá trực tiếp.
Tài liệu tham khảo
- Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.
- Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61, 226–244.
- Mickelson, K. D., Kessler, R. C., & Shaver, P. R. (1997). Adult attachment in a nationally representative sample. Journal of Personality and Social Psychology, 73(5), 1092–1106. https://doi.org/10.1037/0022-3514.73.5.1092