Trả lời nhanh: Tùy mức độ. Trầm cảm nhẹ ưu tiên trị liệu tâm lý và thường không cần thuốc. Trầm cảm vừa và nặng thường kết hợp thuốc chống trầm cảm với trị liệu tâm lý. Thuốc do bác sĩ chỉ định và theo dõi; không tự ngưng thuốc đột ngột.
Trầm cảm nên uống thuốc hay trị liệu tâm lý?
Lựa chọn phụ thuộc vào mức độ trầm cảm, độ tuổi và nhu cầu của người bệnh. Theo NIMH (2024), điều trị gồm trị liệu tâm lý, thuốc hoặc cả hai.
| Mức độ | Thường được ưu tiên | Nguồn |
|---|---|---|
| Trầm cảm nhẹ | Trị liệu tâm lý và các phương pháp không dùng thuốc (CBT, kích hoạt hành vi, tập thể dục). Không dùng thuốc thường quy làm lựa chọn đầu tiên. | WHO 2026; NICE 2022 |
| Trầm cảm vừa và nặng | Kết hợp CBT cá nhân và thuốc chống trầm cảm (NICE). NIMH: thường bắt đầu bằng thuốc. | NICE 2022; NIMH 2024 |
| Trẻ em và thiếu niên | Không dùng thuốc cho trẻ em. Thiếu niên: thuốc không phải lựa chọn đầu tiên, cần thận trọng thêm. | WHO 2026 |
Bảng không thay cho chỉ định của bác sĩ.
Thuốc chống trầm cảm bao lâu có tác dụng, có tác dụng phụ không?
Thuốc chống trầm cảm thường cần 4 đến 8 tuần mới có tác dụng và có thể gây tác dụng phụ như buồn nôn, đau đầu, buồn ngủ hoặc khó ngủ. Theo NIMH và Mayo Clinic (2024), không tự ngưng đột ngột; người dưới 25 tuổi cần theo dõi sát ý nghĩ tự tử khi mới dùng hoặc đổi liều, và nên báo bác sĩ ngay nếu có.
Trị liệu tâm lý cho trầm cảm là gì?
Trị liệu tâm lý là hình thức trò chuyện với chuyên gia được đào tạo để thay đổi những suy nghĩ, hành vi và cách ứng xử trong các mối quan hệ làm trầm cảm nặng thêm; các loại phổ biến là liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) và trị liệu liên cá nhân (IPT). Theo NIMH (2024), CBT giúp thay đổi suy nghĩ và hành vi không có lợi, còn IPT tập trung vào các mối quan hệ và sự kiện cuộc sống ảnh hưởng đến tâm trạng.
Làm sao nhận biết đang bị trầm cảm?
Hãy chú ý khi tâm trạng buồn hoặc mất hứng thú xuất hiện hầu hết thời gian trong ngày, gần như mỗi ngày, trong ít nhất 2 tuần. Theo NIMH (2024), các dấu hiệu thường kèm theo gồm mệt mỏi, khó tập trung, thay đổi giấc ngủ và ăn uống, cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi, và ý nghĩ về cái chết hoặc tự tử. Danh sách này không dùng để tự chẩn đoán.
Làm sao giúp người thân bị trầm cảm?
Hãy khuyến khích họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, kiên nhẫn ủng hộ và giúp họ theo kế hoạch điều trị. Theo NIMH (2024), bạn có thể mời họ cùng sinh hoạt, nhắc lịch hẹn và hỗ trợ đi khám.
Nếu người thân có ý nghĩ tự tử, hãy hỏi thẳng, đừng để họ ở một mình, đưa họ đến nơi an toàn và gọi 115 (cấp cứu) hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
Bạn không cần quyết định một mình
Việc kê đơn thuốc do bác sĩ thực hiện. Chuyên gia tâm lý giúp bạn hiểu mức độ hiện tại và hướng trị liệu phù hợp.
Video từ Thạc sĩ Vũ Trịnh
Câu hỏi thường gặp về thuốc và trị liệu tâm lý cho trầm cảm
Trầm cảm nên uống thuốc hay trị liệu tâm lý?
Tùy mức độ. Theo WHO (2026), trầm cảm nhẹ ưu tiên trị liệu tâm lý và không cần thuốc; với trầm cảm vừa và nặng, trị liệu có thể kết hợp với thuốc chống trầm cảm. Hướng dẫn NICE (2022) đặt kết hợp CBT cá nhân và thuốc ở đầu danh sách cho trầm cảm nặng hơn. Quyết định cụ thể thuộc về bác sĩ cùng người bệnh.
Thuốc chống trầm cảm bao lâu thì có tác dụng?
Theo NIMH (2024), thường cần 4 đến 8 tuần. Giấc ngủ, ăn uống và khả năng tập trung thường cải thiện trước tâm trạng. Thuốc có thể gây tác dụng phụ như buồn nôn, đau đầu, buồn ngủ hoặc khó ngủ, và nhiều tác dụng phụ giảm sau vài tuần đầu (Mayo Clinic, 2024).
Có nên tự ngưng thuốc chống trầm cảm khi thấy khỏe hơn không?
Không. Ngưng đột ngột hoặc quên nhiều liều có thể gây chóng mặt, buồn nôn, bồn chồn hoặc cảm giác giống cúm (Mayo Clinic, 2024). Hãy trao đổi với bác sĩ để giảm liều từ từ trước khi ngưng.
Làm sao giúp người thân bị trầm cảm?
Hãy khuyến khích họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, kiên nhẫn, ủng hộ, mời họ cùng sinh hoạt và giúp họ theo kế hoạch điều trị, đi đúng lịch hẹn (NIMH, 2024). Nếu họ có ý nghĩ tự tử, đừng để họ ở một mình và tìm trợ giúp khẩn cấp.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. (2026, September 11). Depressive disorder (depression) [Fact sheet]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
- National Institute of Mental Health. (2024). Depression. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression
- National Institute for Health and Care Excellence. (2022, June 29). Depression in adults: treatment and management (NICE guideline NG222). https://www.nice.org.uk/guidance/ng222/resources/depression-in-adults-treatment-and-management-pdf-66143832307909
- Mayo Clinic. (2024). Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/depression/in-depth/ssris/art-20044825
- National Institute of Mental Health. (2024). 5 action steps for helping someone in emotional pain. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/5-action-steps-for-helping-someone-in-emotional-pain