Trả lời nhanh: CAPS-5 là phỏng vấn lâm sàng có cấu trúc gồm 30 mục, do chuyên gia được đào tạo thực hiện trong khoảng 45–60 phút, dùng để chẩn đoán PTSD theo DSM-5 và đánh giá mức độ nặng. Đây không phải bài tự làm và không có bản test online đáng tin cậy. Nếu muốn tự sàng lọc, bạn có thể dùng bảng PCL-5.
CAPS-5 là gì?
CAPS-5 (Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5) là thang phỏng vấn do Weathers và cộng sự xây dựng năm 2013 tại Trung tâm Quốc gia về PTSD (Hoa Kỳ), dựa trên tiêu chí PTSD của DSM-5. Thang được xem là chuẩn vàng trong đánh giá PTSD. Khác với bảng tự điền, ở CAPS-5 chính chuyên gia đặt câu hỏi, hỏi thêm khi cần và tự cho điểm từng triệu chứng dựa trên câu trả lời của bạn.
CAPS-5 đánh giá những gì?
- Sự việc sang chấn gây ra triệu chứng (tiêu chí A).
- 20 triệu chứng PTSD của DSM-5, chia thành 4 nhóm: xâm nhập, né tránh, thay đổi tiêu cực về nhận thức và cảm xúc, tăng kích thích.
- Thời điểm khởi phát và thời gian kéo dài của triệu chứng.
- Mức độ đau khổ và ảnh hưởng đến các mối quan hệ, công việc.
- Mức độ nặng chung và các biểu hiện phân ly (cảm giác tách rời bản thân hoặc thế giới xung quanh).
Có ba phiên bản theo khung thời gian: tuần vừa qua, tháng vừa qua (dùng để chẩn đoán PTSD hiện tại) và tháng tệ nhất trong đời (dùng để xác định PTSD trong quá khứ). Với trẻ từ 7 tuổi trở lên có bản riêng là CAPS-CA-5.
CAPS-5 chấm điểm như thế nào?
Mỗi triệu chứng được chuyên gia chấm một điểm duy nhất từ 0 đến 4, kết hợp cả tần suất và cường độ.
| Điểm | Mức độ | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 0 | Không có | Không có triệu chứng. |
| 1 | Nhẹ, dưới ngưỡng | Chưa tính là triệu chứng. |
| 2 | Vừa, đạt ngưỡng | Tính là triệu chứng. Xuất hiện ít nhất 2 lần mỗi tháng hoặc 20–30% thời gian, cường độ rõ ràng. |
| 3 | Nặng, tăng rõ rệt | Tính là triệu chứng. Xuất hiện ít nhất 2 lần mỗi tuần hoặc 50–60% thời gian, cường độ rõ rệt. |
| 4 | Cực nặng, mất khả năng hoạt động | Tính là triệu chứng, ở mức nặng nhất. |
Để chẩn đoán PTSD, cần có ít nhất 1 triệu chứng xâm nhập, 1 né tránh, 2 thay đổi tiêu cực về nhận thức và cảm xúc và 2 tăng kích thích, mỗi triệu chứng đạt từ 2 điểm trở lên. Triệu chứng phải kéo dài ít nhất 1 tháng và gây đau khổ hoặc ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống. Ngoài ra, cộng điểm của 20 triệu chứng cho ra tổng điểm mức độ nặng (0–80), và có thể tính riêng từng nhóm triệu chứng.
CAPS-5 đáng tin đến mức nào?
Nghiên cứu đánh giá thang (Weathers và cs., 2018) trên cựu chiến binh Hoa Kỳ cho thấy độ tin cậy cao: hệ số kappa chẩn đoán giữa hai người đánh giá là 0,78, độ ổn định khi phỏng vấn lại là 0,83 (60 người, mỗi lần do một người phỏng vấn khác nhau) và độ nhất quán nội tại của toàn thang là 0,88. Tuy vậy, mẫu nghiên cứu chủ yếu là cựu chiến binh nam, nên kết quả chưa chắc áp dụng được cho mọi nhóm người.
CAPS-5 khác PCL-5 thế nào?
| Tiêu chí | CAPS-5 | PCL-5 |
|---|---|---|
| Loại công cụ | Phỏng vấn lâm sàng có cấu trúc | Bảng tự đánh giá |
| Số mục | 30 | 20 |
| Người thực hiện | Chuyên gia được đào tạo | Bạn tự điền |
| Thời gian | Khoảng 45–60 phút | Ngắn hơn nhiều |
| Mục đích | Chẩn đoán PTSD và đánh giá mức độ nặng | Sàng lọc và theo dõi triệu chứng |
| Có thể chẩn đoán | Có, theo các tiêu chí của DSM-5 | Không, chỉ gợi ý cần được đánh giá thêm |
| Tự làm được | Không | Có |
Vì sao không có bản CAPS-5 tự làm?
CAPS-5 cần người phỏng vấn được đào tạo để hỏi thêm, nhận biết triệu chứng và phân biệt với các vấn đề khác. Trung tâm Quốc gia về PTSD cung cấp hướng dẫn thực hiện thông qua biểu mẫu yêu cầu của họ. Vì vậy, trang này không đăng lại nội dung bộ câu hỏi. Nếu bạn nghi ngờ mình có triệu chứng sau sang chấn, cách phù hợp là tự sàng lọc bằng PCL-5 rồi trao đổi với chuyên gia sức khỏe tâm thần để được đánh giá trực tiếp.
Video về ký ức sang chấn và phản ứng căng thẳng từ Thạc sĩ Vũ Trịnh
Bạn có thể tìm hiểu thêm
Nếu bạn đang có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc cảm thấy không thể giữ an toàn, hãy liên hệ một người bạn tin cậy, đến cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115 tại Việt Nam khi có nguy hiểm tức thời.
Câu hỏi thường gặp về CAPS-5
CAPS-5 là gì?
CAPS-5 (Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5) là phỏng vấn lâm sàng có cấu trúc gồm 30 mục, dùng để chẩn đoán rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) theo DSM-5 và đánh giá mức độ nặng của triệu chứng. Thang do Weathers và cộng sự xây dựng năm 2013 tại Trung tâm Quốc gia về PTSD (Hoa Kỳ) và được xem là chuẩn vàng trong đánh giá PTSD.
Có thể tự làm CAPS-5 online không?
Không. CAPS-5 là phỏng vấn do chuyên gia được đào tạo thực hiện, kéo dài khoảng 45–60 phút, trong đó người phỏng vấn đặt câu hỏi và tự đánh giá mức độ của từng triệu chứng. Vì vậy không có bản tự làm đáng tin cậy. Nếu muốn tự sàng lọc, bạn có thể dùng bảng tự đánh giá PCL-5, nhưng kết quả chỉ mang tính gợi ý.
CAPS-5 khác PCL-5 như thế nào?
CAPS-5 là phỏng vấn do chuyên gia thực hiện, có thể dẫn đến chẩn đoán. PCL-5 là bảng 20 câu bạn tự điền, chỉ dùng để sàng lọc và theo dõi triệu chứng. Trong nghiên cứu đánh giá thang CAPS-5 trên cựu chiến binh Hoa Kỳ, tổng điểm hai thang tương quan ở mức 0,66, nghĩa là có liên quan nhưng không thay thế được nhau.
Điểm CAPS-5 bao nhiêu là bị PTSD?
Chẩn đoán không dựa vào một tổng điểm duy nhất. Mỗi triệu chứng được chấm từ 0 đến 4, và triệu chứng chỉ tính khi đạt từ 2 điểm trở lên. Để chẩn đoán, cần có ít nhất 1 triệu chứng xâm nhập, 1 né tránh, 2 thay đổi tiêu cực về nhận thức và cảm xúc, 2 tăng kích thích, kéo dài ít nhất 1 tháng và gây đau khổ hoặc ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.
CAPS-5 mất bao lâu và ai thực hiện?
Khoảng 45–60 phút. Người thực hiện là chuyên gia lâm sàng hoặc nhà nghiên cứu hiểu biết về PTSD, hoặc nhân viên được đào tạo phù hợp. Trung tâm Quốc gia về PTSD có khóa đào tạo trực tuyến và phần mềm mô phỏng bệnh nhân ảo cho người thực hiện.
Tài liệu tham khảo
- Weathers, F. W., Blake, D. D., Schnurr, P. P., Kaloupek, D. G., Marx, B. P. & Keane, T. M. (2013). The Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5 (CAPS-5). National Center for PTSD (Hoa Kỳ).
- Weathers, F. W., Bovin, M. J., Lee, D. J., Sloan, D. M., Schnurr, P. P., Kaloupek, D. G., Keane, T. M. & Marx, B. P. (2018). The Clinician-Administered PTSD Scale for DSM-5 (CAPS-5): Development and initial psychometric evaluation in military veterans. Psychological Assessment, 30(3), 383–395.
- International Society for Traumatic Stress Studies (ISTSS). Clinician Administered PTSD Scale (CAPS-5). Tài nguyên đánh giá sang chấn ở người trưởng thành.